EXW, DAP, DDP Farkı: Hangi Incoterms Alıcıyı Korur?

Incoterms 2020'de EXW, FCA, FOB, CIF, DAP, DPU ve DDP alıcı için ne anlama gelir? Risk ve maliyetin nerede geçtiğini, siparişte nasıl yazılacağını anlatıyoruz.

Limanda yanaşmış yük gemileri ve konteyner sahasının havadan görünümü

EXW, DAP ve DDP arasındaki fark, malın riskinin ve masraflarının satıcıdan alıcıya hangi noktada geçtiğidir. EXW’de alıcı malı satıcının kapısından alır ve ihracat gümrüğü dahil bütün yükü üstlenir; DAP’ta satıcı malı alıcının belirttiği yere kadar getirir, ithalat gümrüğü ve vergiler alıcıda kalır; DDP’de ise satıcı ithalat gümrüğünü ve vergileri de üstlenir. Alıcı açısından doğru seçim, yalnızca fiyata değil, gümrükte ve yolda bir sorun çıktığında kimin hareket edebileceğine bakılarak yapılır.

Incoterms üzerine yazılan içeriklerin çoğu taşıyıcının bakış açısını yansıtır. Bu yazıda konuya yurt dışından ürün alan bir satın alma uzmanının gözüyle bakıyoruz: hangi kuralda hangi risk sizde kalır, teklif karşılaştırırken neye dikkat edilir ve siparişe kural nasıl yazılır.

Incoterms 2020 kısaca: 11 kural, 2 grup

Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı ve satış sözleşmesinde tarafların teslim, risk ve masraf paylaşımını tanımlayan üç harfli kurallardır. Yürürlükteki sürüm Incoterms 2020’dir ve 11 kuraldan oluşur. Kurallar, kullanılabilecekleri taşıma şekline göre iki gruba ayrılır:

Grup Kurallar Kullanım alanı
Her türlü taşıma şekli için EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP Kara, hava, deniz, demiryolu ve bunların kombinasyonu (konteyner taşımaları dahil)
Yalnızca deniz ve iç su yolu için FAS, FOB, CFR, CIF Malın doğrudan gemiye teslim edildiği deniz taşımaları

Incoterms 2020 ile gelen iki değişiklik pratikte önemlidir. Eski DAT kuralının adı DPU (Delivered at Place Unloaded) olarak değiştirildi; amaç, varış yerinin yalnızca bir terminal değil, herhangi bir yer olabileceğini vurgulamaktı. CIP’te satıcının yapacağı sigortanın asgari düzeyi Institute Cargo Clauses (A) seviyesine yükseltildi; CIF’te ise asgari teminat Institute Cargo Clauses (C) olarak kaldı.

Incoterms’in neyi düzenlemediğini bilmek de en az düzenledikleri kadar önemlidir. Kurallar mülkiyetin geçişini, ödeme koşulunu, ürünün şartnameye uygunluğunu veya sözleşmeye aykırılığın sonuçlarını düzenlemez. Bunlar satış sözleşmesinin diğer maddelerinde ayrıca yazılmalıdır.

Alıcı için risk ve maliyet tablosu

Aşağıdaki tablo, en sık kullanılan kuralları alıcı açısından özetliyor. “Risk geçişi” sütunu, mal hasar gördüğünde veya kaybolduğunda zararın hangi andan itibaren alıcıya ait olacağını gösterir.

Kural Risk alıcıya ne zaman geçer? Ana taşıma masrafı Sigorta yükümlülüğü İhracat gümrüğü İthalat gümrüğü ve vergiler
EXW Mal satıcının tesisinde alıcının emrine hazır edildiğinde (yüklenmeden) Alıcı Yok Alıcı Alıcı
FCA Mal anlaşılan yerde alıcının taşıyıcısına teslim edildiğinde Alıcı Yok Satıcı Alıcı
FOB Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde Alıcı Yok Satıcı Alıcı
CPT Mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde Satıcı Yok Satıcı Alıcı
CIP Mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde Satıcı Satıcı, asgari ICC (A) Satıcı Alıcı
CIF Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde Satıcı Satıcı, asgari ICC (C) Satıcı Alıcı
DAP Mal varış yerinde, boşaltmaya hazır halde alıcının emrine verildiğinde Satıcı Yok Satıcı Alıcı
DPU Mal varış yerinde boşaltılıp alıcının emrine verildiğinde Satıcı Yok Satıcı Alıcı
DDP Mal varış yerinde, ithalatı yapılmış ve boşaltmaya hazır halde verildiğinde Satıcı Yok Satıcı Satıcı

Tablodaki en kritik ayrıntı C kurallarındadır. CPT, CIP, CFR ve CIF’te satıcı navlunu varış noktasına kadar öder, ama risk çok daha erken, yükleme noktasında alıcıya geçer. Yani CIF İzmir koşuluyla aldığınız bir makine yolda hasar görürse, navlunu satıcı ödemiş olsa bile zarar sizindir ve sigorta poliçesine siz başvurursunuz. Bu nedenle C kurallarında poliçenin kopyasını, teminat kapsamını ve hasar halinde kime başvurulacağını sevkiyattan önce isteyin.

EXW neden çoğu zaman tuzak?

EXW (Ex Works), kâğıt üzerinde en düşük fiyatı gösteren kuraldır; çünkü satıcı malı yalnızca kendi tesisinde hazır eder. ICC Academy’nin açıklamasına göre bu kuralda satıcının ihracat gümrük işlemini yapma yükümlülüğü yoktur ve yükleme de alıcının sorumluluğunda, riskinde ve masrafındadır.

Türkiye’deki bir alıcı için bunun pratik karşılığı şudur: Malın satıcının ülkesinde ihracat beyanını sizin ya da sizin adınıza bir temsilcinin yapması gerekir. Yükleme sırasında forkliftten düşen bir paletin zararı da size aittir. Ayrıca ihracat beyanı sizin kontrolünüzde olmadığında, satıcı ülkenin vergi ve ihracat kayıtlarında sorun yaşanabilir.

ICC’nin önerisi açıktır: mümkün olduğunda EXW yerine FCA kullanın. FCA’da satıcı ihracat gümrüğünü yapar ve kendi tesisinde teslim ediyorsa malı alıcının aracına yükler. Fiyat farkı genellikle küçüktür, ama sorumluluk dağılımı çok daha sağlıklıdır.

DDP’nin görünmeyen maliyeti

DDP (Delivered Duty Paid), alıcıya en rahat görünen kuraldır: mal ithalatı yapılmış, vergileri ödenmiş olarak kapınıza gelir. Ancak alıcının dikkat etmesi gereken üç nokta vardır.

Birincisi, ithalat işlemlerini satıcının yapması gerekir. ICC, bazı ülkelerin yabancı firmaların ithalat gümrük ve vergi işlemlerini yürütmesine izin vermediğini hatırlatır. Türkiye’ye DDP satış teklif eden yabancı bir satıcıya, ithalat beyannamesinin kimin adına verileceğini ve bu işi Türkiye’de kimin yürüteceğini mutlaka sorun.

İkincisi, belge ve uygunluk sorumluluğu satıcıya geçse bile sorunun etkisi sizde kalır. Ürün TAREKS denetimine tabiyse ve belgeler eksikse, mal gümrükte bekler; sözleşmede bunun yaptırımı yazılı değilse tarih kayması sizin projenizi durdurur. Hangi ürünlerin ithalat denetimine tabi olduğunu TAREKS rehberimizde anlattık.

Üçüncüsü, vergi ve indirim etkisi. İthalatta ödenen KDV’nin kimin adına tahakkuk ettiği, bu KDV’nin indirim konusu yapılıp yapılamayacağını doğrudan etkiler. DDP fiyatı içinde satıcının belirsizlik payı da bulunur. Teklifleri karşılaştırırken DDP fiyatını, DAP fiyatı artı sizin hesaplayacağınız vergi ve gümrük masraflarıyla kıyaslayın. Bu hesabın kalemlerini ithalat maliyeti hesaplama yazımızda adım adım gösterdik.

Satıcı ithalat işlemlerini yapamıyorsa ICC’nin önerdiği alternatif DAP’tır: satıcı malı kapınıza kadar getirir, ithalat gümrüğü ve vergiler sizde kalır.

Kamu ve kurumsal alımda “teslim yeri: idare deposu” ne anlama gelir?

Kamu ihalelerinde ve kurumsal satın almalarda sözleşmede çoğu zaman bir Incoterms kuralı yazmaz; bunun yerine “teslim yeri: idare deposu” ya da “kurulum yeri” gibi bir ifade bulunur. Bu, Türkiye’deki yüklenicinin malı kendi riskinde ve masrafında, ithalatını tamamlamış olarak belirtilen yere getirmesi demektir. Sözleşme yerli bir yükleniciyle yapıldığı için idare ithalatçı konumuna girmez. Yüklenici ise yurt dışındaki üreticiyle yaptığı ayrı bir alım sözleşmesinde EXW, FCA ya da DAP gibi bir kural kullanır ve aradaki tüm riski üstlenir.

Bu yapı idare için risk dağılımını sadeleştirir, ama yüklenicinin teklif fiyatı navlun, sigorta, gümrük vergisi, varsa ilave gümrük vergisi ve ithalat denetimi masraflarını kapsamak zorundadır. İhale dokümanında hangi giderlerin teklif fiyatına dahil olduğu yazılıdır; teklif hazırlarken bu maddeyi Incoterms kalemleriyle tek tek eşleştirin.

Kurumun yurt dışındaki satıcıdan doğrudan ithalat yaptığı durumlarda ise tablo değişir: idare ithalatçı olur, gümrük işlemleri ve ithalat denetimleri ona düşer. Ticaret Bakanlığı’nın 2026 ithalat tebliğleri arasında “Kamu Kurum ve Kuruluşları Tarafından Yapılacak İthalatta Alınacak İzin Hakkında Tebliğ (İthalat: 2026/15)” de yer alır; doğrudan ithalat planlayan kurumların bu tebliği ayrıca incelemesi gerekir.

Siparişte Incoterms nasıl yazılır?

Bir Incoterms kuralı yer adı olmadan eksiktir. “DAP” tek başına bir şey ifade etmez; “DAP, [tam adres], Incoterms 2020” ise ifade eder. Siparişte ve sözleşmede şu kontrol listesini kullanın:

  • Kural açıkça yazıldı mı? (Örnek: FCA)
  • Yer, adres düzeyinde belirtildi mi? (Örnek: “FCA, satıcının Düsseldorf’taki deposu, yükleme rampası” ya da “DAP, alıcının Ankara’daki fabrikası, B kapısı”)
  • Sürüm yazıldı mı? (“Incoterms 2020”)
  • Kural, taşıma şekline uygun mu? Konteyner taşımalarında FOB veya CIF yerine FCA veya CIP kullanmak, riskin gerçekten devredildiği noktayla uyumludur.
  • Boşaltma kimde? DAP’ta boşaltma alıcıdadır; satıcının boşaltmasını istiyorsanız DPU seçin ya da ayrıca yazın.
  • C kurallarında sigorta poliçesinin kopyası ve teminat düzeyi istendi mi?
  • Gümrük, ithalat denetimi ve belge sorumlulukları ayrıca yazıldı mı? (Uygunluk beyanı, test raporu, menşe belgesi, A.TR gibi)
  • Teslim tarihi, gecikme halinde yaptırım ve kabul muayenesinin yeri tanımlandı mı?

Tarafların sevkiyat sırasında farklı bir yer adını kastettiği, ancak sözleşmede bunun yazılmadığı durumlar en çok anlaşmazlık çıkaran durumlardır. Yer adını sevk talimatında da aynen tekrarlayın.

Incoterms 2030 beklentisi

ICC’nin internet sitesinde en güncel sürüm olarak Incoterms 2020 gösterilmektedir. ICC’nin 2026 yılı Global Policy Commissions çalışma planında ise Incoterms kurallarının revizyon çalışmasının başlatılması ve Incoterms 2030 için zemin hazırlanması hedefi yer alıyor. Kasım 2026 itibarıyla yeni sürüm için ICC tarafından açıklanmış bir yayın tarihi bulunmuyor.

Satın alma birimleri için bunun pratik anlamı basittir: sözleşmeye hangi sürüm yazılırsa o sürüm uygulanır. Bu yüzden sürüm adını her sözleşmede açıkça yazmak, ileride yeni bir sürüm yayımlandığında oluşabilecek yorum farklarını baştan önler.

Anka bu süreçte ne yapar?

Kamu kurumlarına, kurumsal firmalara ve toplu alım yapan işletmelere yaptığımız tedarikte, yurt dışındaki üreticiyle teslim şeklini biz kuruyor ve aradaki riski biz taşıyoruz. Almanya’daki şirketimiz Mistral Trade GmbH ve Avrupa, Asya ve Amerika’daki üreticilerle kurduğumuz ilişkiler üzerinden doğru kuralı ve yer adını belirliyor, ihracat ve ithalat gümrüğünü, sigortayı, ithalat denetimi belgelerini ve nakliyeyi tek dosyada yönetiyoruz. Kuruma ise ithalatı tamamlanmış ürünü kapıya teslim, gerekiyorsa kurulu halde sunuyoruz. Modelin ayrıntıları yurt dışından ürün tedariki sayfamızda.

Talebinizi iletin →

Sık sorulan sorular

EXW ile FCA arasındaki fark nedir?

EXW'de satıcı malı yalnızca kendi tesisinde hazır eder; yükleme ve ihracat gümrüğü alıcıya aittir. FCA'da satıcı ihracat gümrüğünü yapar ve malı kendi tesisinde alıcının aracına yükleyerek ya da anlaşılan başka bir yerde taşıyıcıya teslim eder. ICC, mümkün olduğunda EXW yerine FCA kullanılmasını önerir.

DDP'de gümrük vergisini kim öder?

DDP'de ithalat gümrük işlemleri ve ithalatta ödenecek vergiler satıcıya aittir. Alıcı yalnızca varış noktasında boşaltmadan sorumludur. Ancak satıcının varış ülkesinde ithalat işlemlerini fiilen yapıp yapamayacağı sözleşmeden önce teyit edilmelidir.

Sigorta hangi teslim şeklinde zorunlu?

Incoterms 2020'de satıcıya sigorta yükümlülüğü yalnızca CIF ve CIP'te verilir. CIF'te asgari teminat Institute Cargo Clauses (C), CIP'te ise daha geniş olan Institute Cargo Clauses (A) düzeyindedir. Diğer kurallarda sigorta yapmak tarafların kendi kararıdır.

Kamu ihalesinde Incoterms kullanılır mı?

Türkiye'de kamu ihalelerinde sözleşme genellikle yerli bir yükleniciyle yapılır ve teslim yeri idarenin deposu ya da kullanım yeridir; bu durumda Incoterms yerine ihale dokümanındaki teslim ve fiyat hükümleri geçerlidir. Incoterms, yüklenicinin yurt dışındaki üreticiyle yaptığı alım sözleşmesinde devreye girer.

Incoterms 2020 hâlâ geçerli mi?

Evet. ICC'nin yayımladığı en güncel sürüm Incoterms 2020'dir. ICC'nin 2026 çalışma planında Incoterms 2030'a yönelik revizyon çalışmasının başlatılması hedefi yer alıyor; yeni sürüm yayımlansa bile sözleşmede hangi sürüm yazıyorsa o uygulanır.

Kaynaklar

  1. ICC — Incoterms 2020
  2. ICC Academy — Incoterms 2020: EXW or DDP?
  3. ICC — Global Policy Commissions Workplan 2026
  4. Ticaret Bakanlığı — İthalat Tebliğleri (2026 Yılı)

Mevzuat ve tutarlar değişebilir; işlem yapmadan önce ilgili resmî kaynağın güncel hâlini kontrol edin.