Çin'den İthalat Güvenli mi? Dolandırılmamak İçin 9 Adım

Çin'den ithalat güvenli mi? Tedarikçi doğrulama, numune, ödeme yöntemi, yerinde kontrol, İGV ve TAREKS adımlarını kontrol listesiyle anlatıyoruz.

Bir konteyner limanında üst üste istiflenmiş renkli konteyner sıraları

Çin’den ithalat, doğru kurulmuş bir süreçle güvenli yapılabilir; riskli olan ülkenin kendisi değil, doğrulanmamış tedarikçi, korumasız ödeme ve kontrolsüz sevkiyattır. Kayıpların çoğu üç noktada yaşanır: karşınızdaki firmanın gerçekte kim olduğunu bilmemek, parayı geri dönüşü olmayan bir yolla göndermek ve malı konteyner Türkiye’ye geldikten sonra ilk kez görmek. Bu yazıda bu üç açığı kapatan adımları, Türkiye tarafındaki vergi ve denetim yükümlülükleriyle birlikte sırayla anlatıyoruz.

Gerçek riskler neye benziyor?

Sorunlar genellikle büyük bir hileyle değil, küçük ihmallerin üst üste binmesiyle başlar. Basına yansımış bir örnek: 2021’de bir tekstil üreticisi, Alibaba üzerinden bulduğu Çinli bir firmaya yaklaşık 100 bin dolarlık iplik siparişi verdi. Bedelin yarısını peşin, kalanını konteyner Mersin Limanı’na ulaştıktan sonra ödedi. Konteyner gümrükte açıldığında içinden iplik yerine kum çuvalları çıktı. Haberde alıcının ifadesi kısa: “Dolandırıldık, kandırıldık.” (Posta, 17.10.2021)

Bu vakada belirleyici olan şey, ödemenin tamamının malı gören bağımsız bir göz olmadan yapılmasıydı. Sahada en sık karşılaştığımız risk türleri şunlar:

Risk Nasıl ortaya çıkar Önleyici adım
Sahte ya da hayalet firma Web sitesi ve ürün fotoğrafları var, ama sicilde kayıt yok veya faaliyet alanı uyuşmuyor Resmî sicil kontrolü, yerinde doğrulama
Aracının kendini üretici gibi tanıtması Fiyatlar dalgalı, teknik sorulara geç ve yüzeysel cevap İş lisansındaki faaliyet alanı, fabrika ziyareti
Numune ile seri üretim farkı Numune kusursuz, seri üretim farklı malzemeyle Onaylı numunenin mühürlenmesi, üretim içi kontrol
Ödeme yönlendirme dolandırıcılığı “Banka hesabımız değişti” e-postası Hesap değişikliğini telefonla, bilinen kişiden teyit
Belge sorunları Uygunluk beyanı ürünle eşleşmiyor, test raporu başka modele ait Belgelerin sevkiyattan önce incelenmesi
Türkiye’de beklenmeyen maliyet İGV, TAREKS denetimi, bekleme masrafı GTİP bazında ön hesap

Tedarikçi mi, aracı mı? İş lisansı ve fabrika doğrulama

Çin’de her şirketin 18 haneli bir “birleşik sosyal kredi kodu” taşıyan iş lisansı vardır. İlk istenecek belge budur. Lisansı aldıktan sonra şunları kontrol edin:

  • Resmî sicil kaydı: Şirket adı ve kodu Çin’in resmî işletme sicilinde, GSXT sisteminde sorgulanabilir. Kuruluş tarihi, kayıtlı sermaye, adres ve faaliyet kapsamı burada görünür. Sitenin arayüzü Çince olduğu için bu adımı Çince bilen bir iş ortağına yaptırmak daha sağlıklıdır.
  • Faaliyet kapsamı: Lisansta üretim faaliyeti yazmıyorsa karşınızdaki firma bir ticaret şirketidir. Ticaret şirketiyle çalışmak yanlış değildir; ama bunu bilerek yapmalısınız, çünkü kalite sorumluluğu ve fabrikaya erişim zinciri uzar.
  • Adres tutarlılığı: Lisanstaki adres, teklifteki adres ve banka hesabının sahibi aynı şirkete mi işaret ediyor? Hesap sahibi farklı bir şirketse açıklama isteyin.
  • Fabrikanın kendisi: Ziyaret mümkün değilse, önceden haber verilmeden yapılan canlı görüntülü bir tur, hazır videolardan çok daha fazla bilgi verir. Üretim hattı, makine parkı, hammadde stoku ve kalite kontrol alanı gösterilmeli.

Numune ile seri üretim farkı

Numune kalitesi tuzağı, Çin’den ithalatta en çok para kaybettiren konulardan biridir. Numune genellikle en iyi ustanın elinden, en iyi hammaddeyle çıkar. Seri üretimde malzeme kalitesi düşebilir, ölçüler kayabilir, ambalaj değişebilir.

Bunu yönetmenin yolu numuneyi bir referans haline getirmektir:

  1. Numuneyi yazılı spesifikasyonla birlikte onaylayın: malzeme, ölçü ve toleranslar, yüzey, renk kodu, etiket ve ambalaj.
  2. Onaylı numuneden iki adet ayırın. Biri sizde, biri üreticide ya da denetim yapacak tarafta mühürlü olarak kalsın.
  3. Sözleşmeye “seri üretim onaylı numuneyle ve ekteki spesifikasyonla uyumlu olacaktır” maddesini yazın.
  4. Kritik malzemede (örneğin paslanmaz çelik kalitesi, pirinç alaşımı) malzeme sertifikası ve gerekirse bağımsız laboratuvar analizi isteyin.

Ödeme yöntemi: platform dışı ödeme, akreditif, aşamalı ödeme

Ödeme yöntemi, sorun çıktığında elinizde ne kalacağını belirler.

Platform içi ödeme. Alibaba.com’un yardım merkezine göre Trade Assurance koruması, siparişin platformda oluşturulup ödemenin platformun kendi ödeme kanalından yapılması halinde geçerlidir. Tedarikçinin “doğrudan hesabımıza gönderin, daha hızlı olur” önerisini kabul ettiğiniz anda bu koruma devre dışı kalır. Sohbette konuşulup siparişe yazılmayan şartlar da itirazda zayıf kalır; kritik şartları siparişin kendisine yazdırın.

Akreditif. Daha büyük tutarlarda bankanız aracılığıyla açılan akreditif, ödemeyi belirlenen belgelerin ibrazına bağlar. Burada kritik nokta, belgeler arasında bağımsız bir denetim firmasının sevkiyat öncesi kontrol raporunu şart koşmaktır. Aksi halde banka yalnızca evrak uyumuna bakar; konteynerin içinde ne olduğunu kontrol etmez.

Aşamalı ödeme. Yaygın yapı, üretime başlamak için bir avans ve kalan bakiye olarak kurulur. Bakiye, konşimento kesildikten sonra değil, sevkiyat öncesi kontrol raporu olumlu çıktıktan sonra ödenmelidir. Posta haberindeki vakada bakiye, mal limana geldikten sonra ödendi; ama malı gören bağımsız bir kontrol olmadığı için bu sıralama alıcıyı korumadı.

Her durumda şu kural geçerlidir: banka hesabı değişikliği e-postayla gelirse, daha önce konuştuğunuz kişiyi bildiğiniz bir numaradan arayıp teyit etmeden tek kuruş göndermeyin.

Sözleşmede olması gerekenler

Proforma fatura bir sözleşme değildir. Kısa da olsa yazılı bir satın alma sözleşmesi şu maddeleri içermelidir:

  • Ürün tanımı, model, teknik spesifikasyon ve onaylı numuneye atıf
  • Kabul kriterleri: hangi kontrol yöntemi ve hangi AQL seviyesi uygulanacak
  • Ambalaj, etiket, işaretleme ve gerekiyorsa Türkçe kullanım kılavuzu
  • Teslim şekli (Incoterms kuralı ve teslim yeri)
  • Ödeme takvimi ve ödemenin hangi belgeye bağlı olduğu
  • Gecikme ve uygunsuzluk halinde ceza, yeniden üretim veya iade şartları
  • Uygunluk belgeleri: AB uygunluk beyanı, test raporları, malzeme sertifikaları
  • Uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk ve çözüm yeri

AQL örneklemesinin nasıl kurulduğunu ve rapordan kabul-ret kararının nasıl verildiğini Çin’de fabrika denetimi ve sevkiyat öncesi kontrol yazımızda ayrıntılı anlattık.

Yerinde kontrol: üretim öncesi, üretim içi, sevkiyat öncesi

Kontrolün zamanlaması, bulduğunuz hatanın maliyetini belirler.

Aşama Ne zaman Ne bakılır Neyi önler
Fabrika doğrulama Sipariş öncesi Firmanın varlığı, kapasite, makine parkı, kalite sistemi Hayalet firma, aracı riski
Üretim öncesi kontrol Hammadde geldiğinde Hammadde, ilk parçalar, kalıp Yanlış malzemeyle başlanması
Üretim içi kontrol Üretimin yaklaşık ortasında Ölçü, işçilik, sapma eğilimi Hatanın tüm partiye yayılması
Sevkiyat öncesi kontrol Üretim bitip ambalajlandığında Rastgele örneklem, fonksiyon, etiket, ambalaj, miktar Hatalı partinin yola çıkması
Yükleme gözetimi Konteyner yüklenirken Miktar, istif, mühür numarası Eksik veya değiştirilmiş yük

Küçük ve basit bir siparişte yalnızca sevkiyat öncesi kontrol yeterli olabilir. Yeni bir tedarikçiyle, kritik ya da yüksek tutarlı bir işte en az fabrika doğrulama, üretim içi kontrol ve sevkiyat öncesi kontrolün birlikte yapılmasını öneririz. Konteyner mühür numarasını yükleme anında kayda geçirmek, yolda içeriğin değiştirilmesi iddialarına karşı da kanıt sağlar.

Türkiye tarafı: İGV, TAREKS, CE ve uygunluk

Tedarikçi tarafı ne kadar sağlam kurulursa kurulsun, Türkiye gümrüğünde karşılaşacağınız yükümlülükleri sipariş öncesinde bilmeniz gerekir.

İlave gümrük vergisi (İGV). 3351 sayılı İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karar, İthalat Rejimi Kararı’nın II ve III sayılı listelerindeki eşyaya, ekli tablolarda GTİP ve ülke grubu bazında ilave vergi öngörür. Kararın 2. maddesi, A.TR dolaşım belgesiyle gelse bile AB veya Türk menşeli olmayan eşyaya “Diğer Ülkeler” sütunundaki oranın uygulanacağını hükme bağlar. Yani Çin menşeli bir ürünü Avrupa’daki bir depodan almak, İGV’yi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Karar 2026 içinde de değiştirildi (Kasım 2026 itibarıyla Ticaret Bakanlığı sayfasında 01.05.2026 tarihli 11274 ve 11.07.2026 tarihli 11508 sayılı kararlar listeleniyor). Bu nedenle oranı her siparişte güncel tablodan kontrol edin. Bazı ürünlerde ayrıca dampinge karşı vergi gibi ticaret politikası önlemleri bulunabilir.

TAREKS ve ürün güvenliği denetimi. Ticaret Bakanlığı’nın açıklamasına göre TAREKS, ithalat denetimlerinin risk esaslı ve elektronik ortamda yürütüldüğü sistemdir. Dayanağı, Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi Hakkında Tebliğ’dir (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/28). Hangi ürünün denetime tabi olduğu, her yıl yayımlanan ürün grubu tebliğleriyle belirlenir. 2026 için örneğin “CE” İşareti Taşıması Gereken Bazı Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (2026/9), Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (2026/32), Oyuncakların İthalat Denetimi Tebliği (2026/10) ve Kişisel Koruyucu Donanımların İthalat Denetimi Tebliği (2026/11) yürürlüktedir. Ürününüz bu listelerden birine giriyorsa, Çinli tedarikçiden istenecek belgeler sipariş anında netleşmelidir. Ayrıntılar için TAREKS rehberimize bakabilirsiniz.

CE ve uygunluk belgeleri. CE işareti gerektiren bir üründe uygunluk beyanının, test raporlarının ve varsa onaylanmış kuruluş sertifikasının ürünle birebir eşleşmesi gerekir. Çin’den gelen belgelerde en sık gördüğümüz sorun, raporun başka bir modele ya da başka bir üreticiye ait olmasıdır. Kontrol yöntemini CE belgesi sorgulama yazımızda adım adım anlattık.

9 adımlık kontrol listesi

Sipariş vermeden önce aşağıdaki listeyi tek tek işaretleyin. Bir madde boş kalıyorsa, o noktadaki riski bilerek üstleniyorsunuz demektir.

  1. GTİP ve vergi ön hesabı: Ürünün GTİP’ini belirleyin; gümrük vergisi, İGV ve varsa ek önlemleri hesaplayın. Toplam maliyeti ithalat maliyeti hesaplama yazımızdaki sırayla çıkarın.
  2. Denetim kontrolü: Ürün TAREKS kapsamında mı, CE gerektiriyor mu, başka bir izin şart mı? Belgeleri tedarikçiden sipariş öncesinde isteyin.
  3. Sicil doğrulama: İş lisansını alın, GSXT’de sorgulayın, faaliyet kapsamına bakın.
  4. Fabrika doğrulama: Yerinde ziyaret ya da habersiz canlı görüntülü tur yapın.
  5. Numune onayı: Yazılı spesifikasyonla onaylayın, mühürlü referans numune ayırın.
  6. Yazılı sözleşme: Spesifikasyon, AQL, belgeler, ceza ve iade maddeleri dahil.
  7. Güvenli ödeme yapısı: Platform içi ödeme, akreditif ya da kontrol raporuna bağlı bakiye. Hesap değişikliğini bağımsız kanaldan teyit edin.
  8. Yerinde kontrol: En az sevkiyat öncesi kontrol; yeni tedarikçide üretim içi kontrol de.
  9. Belge dosyası: Fatura, çeki listesi, konşimento, menşe belgesi, uygunluk belgeleri ve kontrol raporu, mal yola çıkmadan eksiksiz elinizde olsun.

Anka bu süreçte ne yapar?

Kamu kurumları, kurumsal firmalar ve toplu alım yapan işletmeler için Çin’den yürüttüğümüz tedariklerde yukarıdaki dokuz adımı tek bir dosyada topluyoruz. Üreticiyi sicil ve belge üzerinden değerlendiriyor, Çin’deki saha iş ortağımızla üretimi yerinde kontrol ediyor ve raporları fotoğraflarıyla alıcıya aktarıyoruz. Satın alma kalite taahhütlü sözleşmeyle yapılıyor; uygunluk belgeleri ve test raporları sevkiyattan önce inceleniyor, gümrük ve nakliye bizim sorumluluğumuzda kalıyor. Şartnamede ya da belgede risk gördüğümüzde bunu teslimattan önce yazılı bildiriyoruz. Ürünün niteliğine göre Türkiye, Avrupa ya da Amerika’daki bir üretici daha doğru bir seçenekse bunu da teklifte açıkça belirtiyoruz. Ayrıntılar Çin’den güvenli ithalat sayfamızda.

Kurumlardan sık duyduğumuz cümle “Bunu Anka çözer.” oluyor. Bizim tarafımızdaki karşılığı, siz onaylanmış ürünü teslim alana kadar her adımı kayıt altına almak.

Talebinizi iletin →

Sık sorulan sorular

Alibaba'dan alışveriş güvenli mi?

Platformun kendisi bir pazar yeridir; güvenlik büyük ölçüde hangi satıcıyla, hangi ödeme yoluyla ve hangi sözleşmeyle çalıştığınıza bağlıdır. Alibaba.com'un Trade Assurance koruması yalnızca ödeme platformun kendi ödeme kanalından yapıldığında geçerlidir.

Çinli firmanın gerçek fabrika olduğunu nasıl anlarım?

İş lisansındaki faaliyet alanını ve kayıt bilgilerini Çin'in resmî işletme sicilinde (gsxt.gov.cn) kontrol edin, ardından fabrikada yerinde ya da canlı görüntülü bir doğrulama yaptırın. Lisansta üretim faaliyeti yoksa karşınızdaki firma büyük olasılıkla bir ticaret şirketidir.

Ödemeyi platform dışında yapmak riskli mi?

Evet. Platform dışı havalede platformun alıcı koruması devreye girmez ve paranın geri alınması pratikte çok zorlaşır. Özellikle son anda değişen banka hesabı talepleri dolandırıcılığın en sık görülen işaretlerindendir.

Gelen ürün numuneye uymazsa ne yapabilirim?

Elinizdeki tek güç sözleşmedir. Onaylı numune, teknik spesifikasyon, kabul kriterleri ve ceza maddeleri yazılı değilse itiraz zayıf kalır. Bu yüzden bakiye ödemesini sevkiyat öncesi kontrol raporuna bağlamak gerekir.

Çin'den gelen ürünlere ek vergi var mı?

Birçok GTİP'te gümrük vergisine ek olarak ilave gümrük vergisi (İGV) uygulanır; bazı ürünlerde dampinge karşı vergi gibi başka önlemler de olabilir. Güncel oranlar 3351 sayılı Karar'ın eki tablolarda ve Ticaret Bakanlığı sayfalarında yer alır.

Kaynaklar

  1. Ticaret Bakanlığı — İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karar (3351), konsolide metin
  2. Ticaret Bakanlığı — İGV Kararında Değişiklik Yapılmasına Dair Kararlar (2026)
  3. Ticaret Bakanlığı — TAREKS
  4. Ticaret Bakanlığı — İthalatta Denetimi Gerçekleştirilen Ürün Grupları
  5. Alibaba.com Yardım Merkezi — Trade Assurance online işlemi nasıl korur?
  6. Çin Ulusal İşletme Kredi Bilgisi Kamuoyu Sistemi (GSXT)
  7. Posta — 100 bin dolarlık iplik siparişi haberi (17.10.2021)

Mevzuat ve tutarlar değişebilir; işlem yapmadan önce ilgili resmî kaynağın güncel hâlini kontrol edin.