A.TR Belgesi Nedir? AB'den Gümrüksüz İthalat Şartları

A.TR belgesi nedir, kim düzenler, EUR.1 ve menşe şahadetnamesinden farkı ne? AB'den gelen ama AB menşeli olmayan üründe İGV riskini ve sonradan ibrazı anlatıyoruz.

Masada üst üste duran dosyalar ve belge klasörleri

A.TR dolaşım belgesi, Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği kapsamında, eşyanın AB’de (ya da Türkiye’de) serbest dolaşımda olduğunu gösteren belgedir. AB’den gelen sanayi ürünlerinde A.TR ibraz edildiğinde gümrük vergisi uygulanmaz. Belge eşyanın menşeini göstermez; bu yüzden Almanya’daki bir depodan gelen ama Çin’de üretilmiş bir ürün, A.TR’si olsa bile ilave gümrük vergisine (İGV) tabi olabilir. Aşağıda A.TR’nin ne zaman işe yaradığını, hangi durumda yetmediğini ve unutulduğunda neler yapılabileceğini anlatıyoruz.

A.TR nedir, kim düzenler?

Ticaret Bakanlığı’nın menşe konusundaki açıklamasına göre A.TR, eşyanın serbest dolaşım durumunda olduğunu gösteren bir belgedir ve eşyanın menşeini göstermez. Belge gümrük idaresince ya da bu idarenin yetki verdiği kuruluşlarca düzenlenir ve gümrükçe vize edilir. 11.04.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Gümrük Genel Tebliği (Uluslararası Anlaşmalar) Seri No: 10 da A.TR ve menşe ispat belgelerinin kabulünü, vizesini ve sonradan kontrolünü bu çerçevede düzenler.

AB’den Türkiye’ye ithalatta akış genellikle şöyledir: AB’deki ihracatçı ya da gümrük temsilcisi A.TR’yi doldurur, ihracat beyannamesiyle birlikte kendi ülkesinin gümrük idaresine onaylatır ve belge malla birlikte ya da ayrıca alıcıya gönderilir. Hollanda hükümetinin işletme portalı, AB tarafında onaylanan A.TR’nin onay tarihinden itibaren dört ay geçerli olduğunu ve Türkiye’deki ithalat beyannamesinin bu süre içinde verilmesi gerektiğini belirtir. Düzenli ihracat yapan firmalar, belgeyi her seferinde gümrüğe onaylatmadan kendileri düzenleyebilmek için izin alabilir.

Satın alma açısından anlamı şudur: A.TR’yi Türkiye’deki alıcı düzenleyemez. Belge satıcının ve onun gümrük temsilcisinin işidir; alıcının görevi bunu siparişte açıkça şart koşmak ve sevkiyattan önce kontrol etmektir.

A.TR, EUR.1 ve menşe şahadetnamesi karşılaştırması

Üç belge sık sık birbirinin yerine kullanılıyor. Aralarındaki fark, hangi soruya cevap verdiklerindedir.

A.TR dolaşım belgesi EUR.1 dolaşım sertifikası Menşe şahadetnamesi
Cevap verdiği soru Eşya serbest dolaşımda mı? Eşyanın tercihli menşei ne? Eşyanın tercihli olmayan menşei ne?
Dayanak Türkiye-AB Gümrük Birliği Serbest ticaret anlaşmaları ve menşe kuralları Tercihsiz menşe kuralları
Kim düzenler Gümrük idaresi veya yetkilendirdiği kuruluş, gümrük vizesiyle İhracatçı doldurur, odalar kontrol eder, gümrük vize eder Menşe veya ihracatçı ülkenin yetkili makamları
Ne sağlar Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde gümrük vergisi uygulanmaması Anlaşmadaki indirimli veya sıfır gümrük vergisi Menşeye dayalı önlemlerin, örneğin İGV’nin doğru uygulanması
Tipik kullanım AB’den gelen sanayi ürünleri AKÇT ürünleri, tarım ürünleri, STA ülkeleri Menşeye göre farklı vergi veya önlem öngörülen ürünler

Ticaret Bakanlığı, menşe şahadetnamesinin “herhangi bir şekilde indirimli tarifeden faydalanmayı sağlamamaktadır” diye özetler; bu belge daha çok ilave gümrük vergisi gibi menşeye dayalı yüklerin doğru uygulanması için gerekir. Menşe belgelerini ayrıntılı olarak menşe şahadetnamesi rehberimizde ele aldık.

Gümrük Birliği kapsamı dışında kalan ürünler

A.TR yalnızca Gümrük Birliği kapsamındaki ürünlerde işe yarar. Ticaret Bakanlığı, Avrupa Kömür Çelik Topluluğu (AKÇT) ürünlerinin Gümrük Birliği kapsamı dışında olduğunu ve bunların menşeinin menşe kurallarına göre belirlenip EUR.1 veya fatura beyanıyla kanıtlandığını belirtir. Hollanda portalı da tarım ürünlerinin çoğunun, kömürün ve çelik ürünlerinin A.TR ile işlem göremeyeceğini, bunlarda koşullar sağlanıyorsa EUR.1 veya fatura beyanının kullanılabileceğini yazar.

Satın alma ekipleri için pratik sonuç: AB’den alınan bir sevkiyatta yassı çelik, profil, sac gibi kalemler varsa, bunlar için A.TR yerine tercihli menşe belgesi istenmelidir. Aynı faturada hem makine hem çelik malzeme bulunuyorsa, belgelerin kalem bazında doğru düzenlendiğinden emin olun.

AB’den gelen ama AB menşeli olmayan ürün: İGV riski

Bu, A.TR konusundaki en pahalı yanlış anlamadır. 3351 sayılı İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karar’ın 2. maddesi, A.TR dolaşım belgesi eşliğinde ithal edilen ama AB veya Türk menşeli olmayan eşyaya “Diğer Ülkeler” sütunundaki ilave gümrük vergisinin uygulanacağını hükme bağlar. Aynı madde, çapraz menşe kümülasyonuna dahil ülkeler menşeli eşyada tercihli menşein belgelenmesi halinde istisna tanır. Kararın 2. maddesine göre eşyanın menşeini doğru beyan etmek de ithalatçının sorumluluğundadır.

Örnek senaryo: Bir sanayi işletmesi, Almanya’daki bir distribütörden aynı faturada iki kalem alıyor: Almanya’da üretilmiş bir vana grubu ve distribütörün Asya’dan getirip deposunda tuttuğu bir pompa. Her iki kalem de AB’de serbest dolaşımdadır ve distribütör tek bir A.TR düzenler. Türkiye’de vana için gümrük vergisi uygulanmaz. Pompanın menşei ise Asya’daki üretim ülkesidir. Pompanın GTİP’i İGV listesinde yer alıyorsa, A.TR’ye rağmen “Diğer Ülkeler” sütunundaki ilave vergi tahakkuk eder. İşletme bunu sipariş aşamasında hesaba katmadıysa, teklif karşılaştırması yanlış yapılmış demektir.

Bu riski yönetmek için siparişte her kalemin menşe ülkesini yazılı olarak isteyin, GTİP bazında İGV tablosunu kontrol edin ve menşe beyanı ile faturadaki bilgilerin tutarlı olmasını şart koşun. GTİP ve İGV sorgulamasının adımlarını GTİP ve İGV sorgulama yazımızda, toplam etkinin hesabını ithalat maliyeti hesaplama yazımızda anlattık.

A.TR unutulursa: sonradan ibraz, ikinci nüsha ve iade

A.TR’nin sevkiyatla birlikte gelmemesi sık yaşanır. Bu durumda seçenekler tebliğde tarif edilmiştir.

Sonradan düzenleme. Seri No: 10 Tebliği, sonradan verilen ya da ikinci nüsha olarak düzenlenen belgelerde belirli bir kutuya (A.TR için 8 nolu kutu) “Sonradan Verilmiştir” ve/veya “İkinci Nüshadır” ibaresinin yazılmasını öngörür. Bu ibarelerin eksik ya da hatalı olması belgenin teknik nedenle reddine yol açmaz; belge sonradan kontrole gönderilir.

Sonradan ibraz ve vergi iadesi. Tebliğin 6. maddesine göre belge ithalat sırasında ibraz edilmeyip sonradan ibraz edilirse 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 214. maddesi uygulanır. Kanunun 214. maddesi, bu kapsamdaki geri verme ve kaldırma işlemlerinin, gümrük vergilerinin yükümlüye tebliğinden itibaren bir yıl içinde ilgili gümrük idaresine başvurulması üzerine yapılacağını belirtir. Bu süreyi kaçırmamak için A.TR’si eksik bir ithalatı muhasebe ve gümrük müşaviriyle birlikte takip listesine alın.

Şüpheli belge ve teminat. Tebliğ, gümrük idaresinin belgeden şüphe duyması ya da belgenin örnekleme ile seçilmesi halinde sonradan kontrol başlatılmasını, bu süre içinde eşyanın teminat karşılığında çekilebilmesini düzenler. Belge doğru çıkarsa teminat iade edilir; sahte ya da tahrif edilmiş çıkarsa vergi farkı Gümrük Kanunu’nun 234. maddesine göre ceza ile birlikte tahsil edilir.

Uygulamada süre ve usul ayrıntıları gümrük idaresinin değerlendirmesine bağlıdır. İşleme başlamadan önce gümrük müşavirinizden somut dosya için görüş alın.

Satın alma siparişine eklenecek A.TR maddesi

A.TR’yi garanti altına almanın en etkili yolu, onu sözleşmenin parçası yapmaktır. Siparişe ya da satın alma sözleşmesine eklenebilecek örnek bir madde:

“Satıcı, Gümrük Birliği kapsamındaki ürünler için ihracatçı ülke gümrük idaresince onaylanmış A.TR dolaşım belgesini, Gümrük Birliği kapsamı dışındaki ürünler için tercihli menşe belgesini (EUR.1 veya fatura beyanı) düzenleyecek ve sevkiyattan önce taranmış kopyasını alıcıya iletecektir. Satıcı, faturadaki her kalemin menşe ülkesini ayrıca beyan edecektir. Belgenin düzenlenmemesi, eksik veya hatalı düzenlenmesi nedeniyle doğacak ek vergi ve masraflar satıcıya aittir.”

Bu maddeyle birlikte kullanılacak kısa bir kontrol listesi:

  1. Siparişte A.TR veya ilgili menşe belgesi açıkça şart koşuldu mu?
  2. Her kalemin menşe ülkesi yazılı olarak alındı mı?
  3. Gümrük Birliği dışındaki kalemler (AKÇT ürünleri, tarım ürünleri) ayrıştırıldı mı?
  4. A.TR’nin taranmış kopyası sevkiyattan önce geldi mi; fatura numarası, kalemler ve ağırlıklar faturayla tutarlı mı?
  5. AB tarafındaki onay tarihi ile Türkiye’deki beyan tarihi arasında geçerlilik süresi korunuyor mu?
  6. AB menşeli olmayan kalemler için İGV hesaplandı mı?
  7. Belge eksik geldiyse, sonradan ibraz ve geri verme süresi takip listesine alındı mı?

Anka bu süreçte ne yapar?

Avrupa’dan yürüttüğümüz tedariklerde dolaşım ve menşe belgelerini sipariş aşamasında şart koşuyor, sevkiyattan önce faturayla kalem kalem karşılaştırıyoruz. Almanya’daki şirketimiz Mistral Trade GmbH, AB’deki üreticiler ve onların gümrük temsilcileriyle doğrudan çalıştığı için A.TR, EUR.1 ve menşe beyanlarının doğru düzenlenmesini kaynağında takip edebiliyoruz. AB’de serbest dolaşımda olup başka bir ülkede üretilmiş kalemleri teklif aşamasında ayrıca işaretliyor, olası ilave vergi etkisini fiyatla birlikte gösteriyoruz. Kamu kurumları, kurumsal firmalar ve toplu alım yapan işletmeler için belge dosyasını teslimle birlikte eksiksiz veriyoruz. Ayrıntılar Almanya’dan ithalat sayfamızda.

Kurumlardan sık duyduğumuz cümle “Bunu Anka çözer.” oluyor; belge tarafındaki karşılığı, gümrükte sürpriz çıkmayan bir dosya.

Talebinizi iletin →

Sık sorulan sorular

A.TR belgesi gümrük vergisini sıfırlar mı?

A.TR, Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde AB'de serbest dolaşımdaki eşyanın Türkiye'ye gümrük vergisi uygulanmadan girmesini sağlar. Ancak eşya AB veya Türk menşeli değilse 3351 sayılı Karar uyarınca ilave gümrük vergisi yine uygulanabilir; KDV ve varsa ÖTV ise her durumda ayrıca hesaplanır.

Almanya'dan gelen her ürün için A.TR gerekir mi?

Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde vergi avantajı için gerekir. Tarım ürünlerinin çoğu ve kömür-çelik (AKÇT) ürünleri Gümrük Birliği kapsamı dışındadır; bunlarda tercihli menşe kurallarına göre EUR.1 veya fatura beyanı kullanılır.

A.TR ile EUR.1 arasındaki fark nedir?

A.TR eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösterir, menşeini göstermez. EUR.1 ise tercihli menşe kurallarına göre eşyanın menşeini kanıtlayan belgedir ve Gümrük Birliği dışındaki ürünlerde ya da serbest ticaret anlaşmalarında kullanılır.

A.TR'yi kim düzenler?

Ticaret Bakanlığı'na göre A.TR, gümrük idaresince ya da bu idarenin yetki verdiği kuruluşlarca düzenlenir ve gümrükçe vize edilir. AB'den ihracatta belgeyi ihracatçı ya da temsilcisi doldurur, ihracatçı ülkenin gümrük idaresi onaylar.

A.TR'si olmayan malın vergisi sonradan geri alınabilir mi?

Belge ithalattan sonra ibraz edilirse, Gümrük Genel Tebliği (Uluslararası Anlaşmalar) Seri No: 10 uyarınca Gümrük Kanunu'nun 214. maddesi uygulanır. Bu madde, geri verme başvurusunun vergilerin yükümlüye tebliğinden itibaren bir yıl içinde ilgili gümrük idaresine yapılmasını öngörür.

Kaynaklar

  1. Ticaret Bakanlığı — Menşe ile ilgili sıkça sorulan sorular
  2. Resmî Gazete — Gümrük Genel Tebliği (Uluslararası Anlaşmalar) Seri No: 10 (11.04.2023)
  3. Mevzuat — 4458 sayılı Gümrük Kanunu
  4. Ticaret Bakanlığı — İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karar (3351)
  5. Business.gov.nl — A.TR certificate for Türkiye

Mevzuat ve tutarlar değişebilir; işlem yapmadan önce ilgili resmî kaynağın güncel hâlini kontrol edin.