İyi bir teknik şartname, ihtiyacı ölçülebilir değerlerle tarif eder, birden fazla üreticinin ürününe kapıyı açık bırakır ve muayene-kabul aşamasında neyin kontrol edileceğini baştan söyler. Bu üç şartı karşılayan bir şartname hem rekabeti artırır hem de teslimattan sonra yaşanan anlaşmazlıkların çoğunu ortadan kaldırır.
Şartname neden bu kadar belirleyici?
Mal alımlarında sorunların büyük kısmı ihale ilanından önce, şartname masasında başlar. Belirsiz yazılmış bir değer teklif aşamasında farklı yorumlanır; muayene komisyonu ise teslim edilen ürünü şartnamedeki ifadeye göre değerlendirmek zorundadır. Sonuç, uygun ürünün reddedilmesi ya da ihtiyacı karşılamayan ürünün kabul edilmesidir.
Kamu İhale Kanunu’nun 12. maddesi, teknik şartnamelerde istenen özelliklerin rekabeti engellemeyecek ve fırsat eşitliği sağlayacak biçimde belirlenmesini, belirli bir marka, model veya üreticiye yönelik tanımlama yapılmamasını öngörür. Yani şartname aynı anda iki işi yapmalıdır: ihtiyacı net tarif etmek ve tek bir ürüne kilitlenmemek.
Yazmaya başlamadan önce ihtiyacı netleştirin
Şartnameyi kullanıcı birimden gelen bir ürün broşürüyle başlatmak en sık yapılan hatadır, çünkü broşürdeki değerler tek bir ürünü tarif eder. Bunun yerine şu sorulardan başlayın:
- Ürün hangi işi, hangi koşullarda yapacak? (Ortam sıcaklığı, nem, kullanım sıklığı, çalışma süresi)
- Hangi değerler işlevsel olarak zorunlu, hangileri tercih?
- Mevcut sistemlerle uyumluluk gerekiyor mu? (Bağlantı ölçüleri, gerilim, yazılım, yedek parça ortaklığı)
- Teslimle birlikte hangi hizmetler bekleniyor? (Kurulum, eğitim, garanti, servis)
- Muayene-kabulde neyi, nasıl ölçeceksiniz?
Bu soruların cevabı şartnamenin iskeletini oluşturur.
Ölçülebilir değer yazmanın kuralları
Muayene komisyonunun kontrol edemeyeceği hiçbir ifade şartnamede yer almamalıdır.
| Zayıf ifade | Ölçülebilir karşılığı |
|---|---|
| Yüksek kapasiteli olmalıdır | En az 500 kg/saat kapasiteye sahip olmalıdır |
| Dayanıklı malzemeden üretilmelidir | Gövde en az AISI 304 paslanmaz çelikten olmalıdır |
| Sessiz çalışmalıdır | 1 metre mesafede ses seviyesi 65 dB(A) değerini aşmamalıdır |
| Kaliteli olmalıdır | İlgili uygunluk beyanı ve test raporu teslimle sunulmalıdır |
| Uzun ömürlü olmalıdır | En az 24 ay üretici garantisi verilmelidir |
Değerleri yazarken tek bir nokta yerine aralığa veya alt-üst sınıra yer verin. “Tam 220 mm” yerine “210–230 mm” gibi bir aralık, işlevi bozmadan birden fazla üreticinin ürününü kapsar. Tablodaki sayılar örnektir; kendi ihtiyacınıza göre belirlenmelidir.
“Veya dengi” ne zaman ve nasıl kullanılır?
Bazı ürünler marka belirtilmeden tarif edilemez; mevcut bir sisteme takılacak yedek parça ya da belirli bir yazılımla çalışması gereken cihaz gibi. Bu durumda marka ve model mutlaka “veya dengi” ifadesiyle yazılır ve denkliğin hangi kriterlere göre değerlendirileceği açıkça belirtilir. Denklik kriteri yazılmamış bir “veya dengi” ifadesi, teklif değerlendirmesinde tartışma yaratır.
Belgeleri doğru isteyin
Belge talebi şartnamenin en çok ihmal edilen bölümüdür. Her belge için üç bilgi yazılmalıdır: belgenin adı (uygunluk beyanı, test raporu, kalibrasyon sertifikası, garanti belgesi, menşe belgesi), dayandığı standart veya mevzuat ve sunulma zamanı. İthal ürünlerde uygunluk belgelerinin geçerliliğini kontrol etmek için CE belgesi sorgulama rehberimize göz atabilirsiniz.
Teslim, kurulum ve eğitim maddeleri
Ürün teslim edildiğinde iş bitmiyorsa bunu şartname söylemelidir. Teslim yeri, indirme ve yerleştirmenin kimde olduğu, montaj ve devreye alma kapsamı, kullanıcı eğitimi ve garanti süresince servis ayrı başlıklar halinde yazılır. Bu maddeler yaklaşık maliyeti de doğrudan etkiler; yaklaşık maliyet hesaplama rehberinde bu kalemlerin nasıl fiyatlandırılacağını anlattık.
Yayımlamadan önce kontrol listesi
- Her teknik değer sayısal ve birimli mi?
- Değerler en az iki-üç farklı üreticinin ürünüyle karşılanabiliyor mu?
- Marka geçiyorsa “veya dengi” ve denklik kriteri yazıldı mı?
- İstenen her belgenin adı, standardı ve sunulma zamanı belli mi?
- Teslim, kurulum, eğitim ve garanti maddeleri ayrı ayrı yazıldı mı?
- Muayene-kabulde hangi testlerin yapılacağı tanımlandı mı?
- Şartname ile yaklaşık maliyet cetvelindeki kalemler birbirini tutuyor mu?
Anka bu süreçte ne yapar?
Tedarikçi olarak şartnameyi teklif vermeden önce teknik olarak okuruz. Piyasada karşılığı bulunmayan bir değer, çelişen iki madde ya da uygulamada sorun çıkaracak bir husus görürsek bunu teslimattan önce yazılı olarak bildiririz. Teklif ettiğimiz ürün şartnameye birebir uyar ve istenen belgeler teslim dosyasında eksiksiz yer alır. Piyasa araştırması aşamasında Avrupa ve Asya’daki üreticilerden aldığımız teknik verilerle kurumların gerçekçi değerler belirlemesine de destek oluyoruz.
Sık sorulan sorular
Teknik şartnamede marka yazılabilir mi?
Kamu İhale Kanunu teknik şartnamelerde belirli bir marka, model veya üreticiye yönelik tanımlamayı yasaklar. Ürünün tarif edilmesinin başka yolu yoksa marka ancak “veya dengi” ifadesiyle birlikte kullanılabilir.
Şartnamede hangi değerler mutlaka sayısal olmalı?
Performans, kapasite, ölçü, tolerans, güç tüketimi, malzeme sınıfı ve çalışma koşulları gibi muayene-kabulde ölçülecek tüm değerler sayısal ve birimli yazılmalıdır.
Belgeler şartnamede nasıl istenmeli?
İstenen belge adıyla, hangi standarda göre düzenlenmesi gerektiği ve ne zaman sunulacağı (teklifle mi, teslimle mi) belirtilerek istenmelidir.
Şartnameyi yazmadan önce piyasa araştırması gerekir mi?
Evet. Yazılan değerlerin piyasada birden fazla üreticinin ürünüyle karşılanabildiği görülmeden yayımlanan şartname, ya teklif gelmemesine ya da şikâyet başvurularına yol açar.
Kaynaklar
Mevzuat ve tutarlar değişebilir; işlem yapmadan önce ilgili resmî kaynağın güncel hâlini kontrol edin.